Đó là mọi người khiến sứ thần phương Bắc xấu hổ, xây cổng thành Thăng Long không thừa một viên gạch men hay góp dân làm cho lịch mới.


Vũ Hữu, Lương cầm cố Vinh, Nguyễn Hữu Thận là những người được hậu vắt ghi danh nhờ tốt toán. Họ từng để lại những dự án công trình toán học có mức giá trị lâu dài hơn cho hậu thế.

Bạn đang xem: Cuốn sách toán học đầu tiên của nước ta

Vũ Hữu xây cổng thành ko thừa một viên gạch

Vũ Hữu (1437-1530) quê ở thị trấn Bình Giang, tỉnh hải dương ngày nay. Không chỉ là là đại quan, ông còn là nhà toán học, danh thần đầu triều của vua Lê Thánh Tông.

Từ bé, Vũ Hữu sớm biểu thị năng khiếu về tính toán. Mỗi lúc xóm làng bao gồm tranh chấp về phân tách ruộng đất, họ phần đa nhờ cậu tính toán, phân xử giúp. Sau này, lúc thi đỗ hoàng giáp, ra làm cho quan, biệt tài toán học của ông thường xuyên được phạt huy.

*
Một trang của "Lập thành toán pháp" còn được giữ lại. Ảnh: Báo Đà Nẵng.

Theo sách "Kể chuyện trạng Việt Nam", bấy giờ, vua Lê Thánh Tông thấy mấy cổng thành Thăng Long thi công từ thời Lý sẽ hư hư nhiều, mong mỏi xây lại.

Mấy đại thần được giao đo đạc mãi, mất cả tháng vẫn không vấn đề gì tính ra được số gạch quan trọng để xây thành. Biết Vũ Hữu tài giỏi tính toán, đo đạc, vua cử ông đến dự trù số gạch cần xây.

Sau khi đo đạc xong, ông thưa cùng với vua rằng: "Thần đã tính toán kỹ, ko thừa tương đối đầy đủ một viên gạch". Một viên quan tiền tỏ ý nghi ngờ, nghiền ông vào cố gắng khó: “Đã vậy xin quan liêu Lang trung có tác dụng cam kết, nếu lệch lạc sẽ bị trị tội”.

Vua Lê Thánh Tông hỏi: "Các quan bao gồm ý như vậy, khanh tất cả dám nhấn không?". Vũ Hữu đáp: "Tâu bệ hạ, thần xin lĩnh ý".

Vũ Hữu sai người mua gạch xếp từng ông xã ngay ngắn bên cổng thành Đông Hoa (Thăng Long). Khi các bước hoàn tất, viên quan liêu nọ tỏ vẻ đắc ý: “Tâu bệ hạ, làm việc đây vẫn còn thừa một viên ạ”.

Vũ Hữu đỡ viên gạch, bình thản nói “bẩm thánh thượng và những vị đại thần, viên gạch này không thừa đâu. Tại khía cạnh tường phía đông mặt kia bao gồm một viên gạch men bị vỡ, thần đã cho thửa riêng rẽ viên gạch này để cố kỉnh thế".

Mọi người phân phối tín, bán nghi, Vũ Hữu dẫn vua sang bên kia tường thành, không đúng thợ trèo lên gỡ viên gạch vỡ vạc ra cùng đem trám viên gạch mới vào thì vừa khít. Vua Lê hết sức hài lòng, phần lớn người ai ai cũng khâm phục Vũ Hữu.

Vũ Hữu đang để lại công trình xây dựng "Lập thành toán pháp". Đây là cuốn sách chuyên về toán học trước tiên của nước ta. "Lập thành toán pháp" cùng phương thức đo diện tích ruộng đất của ông nhanh chóng được phổ biến ra cả nước.

Lương cố kỉnh Vinh - trạng nguyên tốt toán độc nhất vô nhị sử Việt

Lương cố gắng Vinh (1441-1496), được hậu chũm ghi nhận là vị trạng nguyên xuất sắc toán tuyệt nhất sử Việt. Sách "Kể chuyện tấm gương hiếu học" chép rằng có mặt ở vùng nông thôn, quanh năm gắn thêm bó đồng ruộng, thấu hiểu cuộc sống đau buồn của nông dân, Lương cầm cố Vinh rất mong tìm phương pháp giúp bà con.

Một lần, Lương cố Vinh thấy nhị nông dân đang cãi nhau lúc chia mảnh đất có hình phức tạp. Nghe rõ câu chuyện, ông lội xuống tận tay để chỉ ra rằng chỗ đúng, sai với giúp họ chia lại miếng ruộng một giải pháp công bằng.

Lần khác, bạn dân gặp khó khăn trong bài toán đo chiều rộng lớn của khúc sông nhằm bắc cầu, bởi vì nước tan xiết. Lương ráng Vinh nói: "Không rất cần được qua sông new đo được". Ông dùng phương pháp mà ngày này gọi là “tam giác lượng” để đo đúng mực chiều rộng của sông.

Sau này, để phổ cập kiến thức toán học tập vào đời sống, Lương cố Vinh soạn cuốn "Đại thành toán pháp", tổng kết những kỹ năng của thời đó và cả phần mình phát minh.

Đây chính là một một trong những công trình rất nổi bật nhất trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và thoải mái của việt nam dưới thời phong kiến, được gửi vào chương trình thi tuyển suốt 400 năm của giáo dục đào tạo Đại Việt.

Theo sách "Kể chuyện sứ thần Việt Nam", khi sứ nhà Minh là Chu Hy thách đố cân nặng một bé voi, ông gửi voi lên thuyền rồi khắc ghi mép nước. Sau đó, dắt voi lên, đổ đá hộc xuống thuyền cho tới lúc thuyền chìm xuống đến đúng dấu cũ. Việc sót lại là chuyển từng viên đá lên cân nặng và cộng kết quả.

*
Tranh minh họa Lương vắt Vinh - vị trạng nguyên tốt toán nhất sử Việt.

Chu Hy thán phục mà lại vẫn liên tiếp đố ông đo bề dày của một tờ giấy xé ra từ quyển sách.

Khi nghe ông nói chỉ cần đo bề dày cả cuốn sách rồi chia phần nhiều cho số tờ là ra tức thì kết quả, Chu Hy ngửa mặt lên chầu trời than rằng: "Nước nam quả lắm bạn tài!".

Lương nạm Vinh đáp lại tín đồ nghĩ ra cách cân voi thiệt sự là Tào Xung, con của Tào Tháo. Điều này càng khiến cho sứ bên Minh xấu hổ vì phân vân sử nước nhà.

Nguyễn Hữu Thận - bên toán học khét tiếng triều Nguyễn

Nguyễn Hữu Thận (1757-1831) gồm hiệu là Ý Trai, quê ở huyện Triệu Phong, thức giấc Quảng Trị. Xuất thân từ vùng quê nghèo, thường hạn hán, bầy lụt.

Cảm thương nhân dân thống khổ, trong chuyến du ngoạn sứ bên Thanh, Nguyễn Hữu Thận nghiên cứu, cách tân phép lịch. Sau khoản thời gian về nước, ông trình với vua Gia Long, hợp tác biên soạn định kỳ "Hiệp Kỷ" bao gồm độ đúng mực hơn, góp nông dân cày, cấy kịp thời vụ.

Ngoài xây cất lịch, ông rất chăm bẵm nghiên cứu toán. Năm 1828, ông xong bộ "Ý Trai toán pháp".Đây là bộ sách toán nổi tiếng của nước ta đầu cố kỷ XIX.

Bộ toán thư của Nguyễn Hữu Thận tất cả 8 quyển, trình diễn về toán pháp cửu chương như phép phương điền (đo diện tích s ruộng đất, tức hình học phẳng), phép sai phân (chia một tổng thành các phần), phép khai bình phương (tức kiếm tìm căn bậc hai), phép câu cổ (tính các chiều trong tam giác vuông), phép phương trình (đại số học), phép lập phương (tìm căn bậc ba), giải 47 việc minh hoạ và nghiên cứu và phân tích ma phương.

Xem thêm: Nêu Cách Xác Định Vị Trí Của Một Vật Trên Một Mặt Phẳng, Bài 3 Trang 11 Sgk Lý 10, 3

quanh đó "Ý trai toán pháp", Nguyễn Hữu Thận còn dịch những quyển sách toán học của trung quốc để phổ biến tại nước ta.