Bài 9. Quan hệ quốc tế trong cùng sau "chiến tranh lạnh"

Sau thế chiến II,“ Chiến tranh lạnh giữa hai khôn cùng cường là Liên xô và Mỹ, chi phối các quan hệ quốc tế.

Bạn đang xem: Quan hệ quốc tế trong và sau thời kỳ chiến tranh lạnh

I. MÂU THUẪN ĐÔNG - TÂY VÀ SỰ KHỞI ĐẦU CỦA “CHIẾN TRANH LẠNH”

1. Nguồn gốc mâu thuẫn Đông - Tây

Sau chiến tranh quan hệ Xô – Mỹ chuyển từ kết đoàn chống phát xít lịch sự thế đối đầu và tình trạng “chiến tranh lạnh”.

* Nguyên nhân: vị sự đối lập nhau về mục tiêu với chiến lược.

- Liên Xô: chủ trương bảo trì hòa bình, an toàn thế giới, bảo vệ những thành quả của chủ nghĩa xóm hội cùng đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới.

- Mỹ:

+ Chống phá Liên Xô và phe xóm hội chủ nghĩa, chống trào lưu cách mạng, mưu đồ làm cho bá chủ thế giới.

+ Lo ngại trước ảnh hưởng lớn lớn của Liên Xô và Đông Âu, sự thắng lợi của CHND Trung Quốc, CNXH đã trở thành hệ thống thế giới từ Động Âu thanh lịch Đông Á.

+ Sau CTTG II, là nước tư bản giàu mạnh nhất, nắm độc quyền vũ khí nguyên tử, tự đến mình gồm quyền lãnh đạo thế giới.

2. Diễn biến “chiến tranh lạnh”

Học thuyết Truman:

- Củng cố chủ yếu quyền phản động cùng đẩy lùi phong trào đấu tranh ở Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ.

- Biến nhị nước này thành tiền đồn chống Liên Xô và Đông Âu.

b. “Kế hoạch Marshall” (Mác san) (06.1947)

- Viện trợ 17 tỷ đô la giúp Tây Âu khôi phục gớm tế,

- “Kế hoạch Marshall” của Mỹ đã tạo cần sự đối lập về kinh tế và bao gồm trị giữa những nước Tây Âu TBCN và các nước Đông Âu XHCN.

Tháng 1-1949 Liên xô cùng Đông Âu thành lập Hội đồng tương trợ

Tháng 5-1955 thành lập Tổ chức Hiệp ướcVác-xa-va (Varsava), một liên minh bao gồm trị- quân sự mang ý nghĩa chất phòng thủ của các nước XHCN châu Âu.

* Như vậy: sự ra đời của NATO, Vácxava, kế hoạch Macsan, khối SEV đã đánh dấu sự xác lập cục diện hai cực, nhì phe. “Chiến tranh lạnh” đã bao che toàn thế giới.

*

II. SỰ ĐỐI ĐẦU ĐÔNG – TÂY VÀ NHỮNG CUỘC CHIẾN TRANH CỤC BỘ ÁC LIỆT

Trong thời kỳ “chiến tranh lạnh”, hầu như mọi cuộc chiến tranh hoặc xung đột quân sự ở các khu vực bên trên thế giới đều liên quan tới sự “đối đầu” giữa hai cực Xô - Mỹ.

1. Cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương của thực dân Pháp 1945-1954

- Sau CTTG II, thực dân Pháp tảo trở lại Đông Dương, quần chúng Đông Dương kiên cường chống Pháp. Được sự góp đỡ của Trung Quốc, Liên xô và những nước xã hội chủ nghĩa.

- Từ 1950, khi Mỹ can thiệp vào chiến tranh Đông Dương, cuộc chiến này càng ngày càng chịu sự tác động của nhị phe.

- Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Genève được cam kết kết (7/1954) đã công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất với toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Đông Dương, nhưng Việt phái mạnh tạm thời bị chia cắt làm cho hai miền ở vĩ tuyến 17. Hiệp định Genève là thắng lợi của quần chúng. # Đông Dương nhưng cũng phản ánh cuộc đấu tranh gay gắt giữa hai phe.

2. Cuộc chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953)

- Sau CTTG, Triều Tiên tạm thời chia làm hai miền: Bắc vĩ tuyến 38 vày Liên Xô cai quản và phía phái nam là Mỹ.

- Năm 1948, trong bối cảnh chiến tranh lạnh, nhị miền Triều Tiên đã thành lập nhị quốc gia riêng biệt ở phía hai bên vĩ tuyến 38, Đại Hàn dân quốc (phía Nam) cùng Cộng hòa DCNH Triều Tiên (phía Bắc).

- Từ 1950 – 1953, chiến tranh Triều Tiên bùng nổ bao gồm sự đưa ra viện của Trung Quốc và Liên Xô (miền Bắc) với Mỹ (miền Nam).

- Hiệp định đình chiến 1953 công nhận vĩ tuyến 38 là tinh ma giới quân sự giữa nhì miền. Chiến tranh Triều Tiên là sản phẩm của “chiến tranh lạnh” với là sự đụng đầu trực tiếp đầu tiên giữa hai phe.

3. Cuộc chiến tranh xâm lược Việt nam của đế quốc Mỹ (1954 - 1975)

- Sau 1954, Mỹ hất cẳng Pháp, dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm, âm mưu phân chia cắt lâu bền hơn Việt Nam, biến miền phái nam Việt phái nam thành thuộc địa kiểu mới với căn cứ quân sự của Mỹ.

- Việt nam giới đã trở thành điểm rét trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nhằm đẩy lùi trào lưu GPDT và làm suy yếu phe XHCN.

- Chiến tranh Việt nam trở thành cuộc chiến tranh cục bộ lớn nhất, phản ánh mâu thuẫn giữa nhì phe.

- Cuối cùng, mọi chiến lược chiến tranh của Mỹ bị phá sản, Mỹ phải ký Hiệp định Paris (1973), cam kết tôn trọng độc lập, thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam; phải rút quân với cam kết không bám líu về quân sự hoặc can thiệp về chủ yếu trị đối với Việt Nam.

- Năm 1975, quần chúng. # Đông Dương kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ.

III. XU THẾ HÒA HOÃN ĐÔNG TÂY VÀ “CHIẾN TRANH LẠNH” CHẤM DỨT

1. Những biểu hiện của xu thế hòa trả Đông - Tây

- Đầu những năm 70, xu hướng hòa hoãn Đông - Tây xuất hiện với những cuộc thương lượng Xô - Mỹ.

- 1972, Xô - Mỹ thỏa thuận hạn chế vũ khí chiến lược, cam kết Hiệp ước ABM (Hiệp ước Chống thương hiệu lửa đạn đạo), SALT-1 (Hiệp định hạn chế vũ khí tiến công chiến lược), đánh dấu sự có mặt thế cân bằng về quân sự và vũ khí hạt nhân chiến lược giữa nhì cường quốc.

- tháng 8/1975, 33 nước châu Âu và Mỹ, Canađa đã cam kết Định ước Hen-xin-ki, khẳng định những nguyên tắc trong quan hệ giữa các quốc gia với sự hợp tác giữa các nước, tạo cần một cơ chế giải quyết các vấn đề tương quan đến hòa bình, bình an ở châu lục này.

- Từ 1985, nguyên thủ Xô – Mỹ tăng cường gặp gỡ, ký kết kết nhiều văn kiện hợp tác ghê tế – KHKT, trọng vai trung phong là thuận thủ tiêu tên lửa tầm trung châu Âu, cắt giảm vũ khí chiến lược vàhạn chế chạy đua vũ trang.

2. Chiến tranh lạnh kết thúc

Tháng 12/1989, tại Manta (Malta- Địa Trung Hải ), Xô – Mỹ tuyên bố chấm dứt “chiến tranh lạnh” để ổn định và củng cố vị thế của mình.

* vì sao khiến Xô - Mỹ kết thúc “chiến tranh lạnh”:

- Cả nhị nước đều thừa tốn kém với suy giảm “thế mạnh” nhiều mặt.

- Đức, Nhật Bản, Tây Âu vươn lên mạnh, trở thành đối thủ cạnh tranh gay gắt với Mỹ.

- Liên Xô rơi vào cảnh tình trạng trì trệ, khủng hoảng.

- Xô - Mỹ bay khỏi thế đối đầu để ổn định và củng cố vị thế của mình.

* Ý nghĩa: chiến tranh lạnh chấm dứt mở ra chiều hướng giải quyết hòa bình các vụ tranh chấp, xung đột ở nhiều khu vực vực: Afganistan, Campuchia, Namibia…

*

IV. THẾ GIỚI SAU “CHIẾN TRANH LẠNH”

- Từ 1989 - 1991, chế độ XHCN ở Liên Xô với Đông Âu tan rã.

- Trật tự “hai cực” Yalta sụp đổ, phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô ở châu Âu và châu Á mất đi, ảnh hưởng của Mỹ cũng bị thu hẹp ở nhiều nơi.

- Từ 1991, tình trạng thế giới gồm nhiều thế đổi khổng lồ lớn và phức tạp:

+ Trật tự nhì cực I-an-ta sụp đổ.Một trật tự thế giới đang dần dần xuất hiện theo xu hướng đa cực.

+ các quốc gia tập trung vạc triển tởm tế

+ Mỹ đang ra sức thiết lập một trật tự thế giới “đơn cực” để có tác dụng bá chủ thế giới,nhưng ko thực hiện được.

+ Sau “chiến tranh lạnh”, nhiều quần thể vực thế giới ko ổn định, nội chiến, xung đột quân sự kéo dãn dài (Ban-căng, châu Phi, Trung Á).

- sang trọng thế kỷ XXI, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển đang diễn ra thì vụ khủng bố 11.09.2001 ở nước Mỹ đã đặt các quốc gia, dân tộc đứng trước những thách thức của chủ nghĩa khủng bố với những nguy cơ nặng nề lường, gây ra những tác động to lớn, phức tạp với tình trạng chính trị thế giới cùng trong quan lại hệ quốc tế.

Xem thêm: Tóm Tắt Hoàng Lê Nhất Thống Chí Hồi Thứ 14 Của Ngô Gia Văn Phái

- Ngày nay, những quốc gia dân tộc vừa tất cả những thời cơ phạt triển thuận lợi, đồng thời vừa phải đối mặt với những thách thức vô cùng gay gắt.

Xem tiếp: Lý thuyết Sử 12: bài xích 10. Giải pháp mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ 20